Vriendennieuws

Benieuwd wat de vrienden van het museum allemaal doen? Hier vind je een overzicht van nieuws, activiteiten en bijdragen.

April 2026

Objecten in de kijker

Mechelse kunstwerken op reis naar de USA

Museum Hof van Busleyden leent regelmatig kunstwerken uit naar andere musea waar deze voor kortere of langere tijd tentoongesteld worden. In de meeste gevallen betreft dit bruiklenen aan musea in Europa: dichtbij, in Nederland of Duitsland, maar ook verder weg, in Griekenland of op de Canarische eilanden. Voor het eerst zijn onlangs twee werken uit de collectie van het museum de grote plas overgestoken en in de Verenigde Staten van Amerika getoond.

Maria Faydherbe, Crucifix

Van 26 september 2025 tot 11 januari 2026 was een beeldje (33 cm hoog) van Maria Faydherbe uitgeleend aan het “National Museum of Women in the Arts” van Washington. De expositie was getiteld Women Artists from Antwerp to Amsterdam, 1600-1750. De tentoonstelling verenigde werk van meer dan veertig kunstenaressen waaronder bekende namen als Judith Leyster en, met haar zelfportret, Anna Maria van Schurman. Deze laatste was de eerste Nederlandse vrouw die, toen dit beslist nog ongebruikelijk was, aan een universiteit had gestudeerd. Ze stond in contact met enkele van de grootste geleerden van haar tijd, waaronder Daniel Heinsius, Caspar Barlaeus en André Rivet.

Een houten beeldje van Jezus in kruisiging houding is te zien op een donkere achtergrond. _{Maria Faydherbe, Crucifix (na 1630), Hof van Busleyden, inv.nr. B0690 - foto Cedric Verhelst}

Van Maria Faydherbe werd een klein beeldje tentoongesteld, een Crucifix van 33 cm hoog, vervaardigd uit buxushout. Nieuwe inzichten en recent onderzoek naar de biografie van Maria Faydherbe maken een latere datering mogelijk dan in de inventaris van het museum wordt vermeld: niet tussen ca. 1625 en 1630, maar vermoedelijk na 1630. Recent onderzoek maakt het immers zeer aannemelijk dat Emmanuel Neeffs, schrijver van een tweedelig werk over Mechelse schilders en beeldhouwers, gelijk had toen hij stelde dat Maria de dochter was van beeldsnijder Antoon Faydherbe en zijn vrouw Charlotte van de Casteele – en niet van diens vader, eveneens Antoon geheten. Zij was daarmee niet de tante van de bekende beeldhouwer en architect Lucas Faydherbe, zoals lange tijd werd aangenomen, maar zijn nicht. Maria werd op 22 januari 1611 geboren en stierf op 9 juli 1643.

Van Maria Faydherbe zijn slechts weinig beeldhouwwerken bekend. In het Victoria & Albert Museum te Londen wordt een albasten beeldje van Maria met Kind bewaard. Nog maar kort geleden, in 2024, kocht de Koning Boudewijnstichting een ander beeldje van haar hand aan, eveneens een Madonna met Kind, dat als permanente bruikleen een plaats heeft gevonden in Museum Hof van Busleyden.

De tentoonstelling die in Washington plaatsvond, kan ook in België bezocht worden want het merendeel van de daar getoonde werken wordt, aangevuld met enkele andere stukken, momenteel geëxposeerd in het Gentse Museum voor Schone Kunsten (MSK): Onvergetelijk. Vrouwelijke kunstenaars van Antwerpen tot Amsterdam, 1600-1750. Deze tentoonstelling loopt nog tot 31 mei van dit jaar.

Rombout II Keldermans, Ontwerptekening van het Paleis van de Grote Raad

In 1473 besloot hertog Karel de Stoute om in Mechelen het zogenaamde Parlement van Mechelen op te richten. Deze instelling was, anders dan zijn naam doet vermoeden, geen politiek orgaan maar een juridisch. Het was namelijk de hoogste instantie in de Nederlanden waar over rechtszaken een ultieme uitspraak kon worden gevraagd. Na Mechelen was het onmogelijk om nog verder te procederen. Hier genomen beslissingen waren definitief.

Toen Karel begin januari 1477 sneuvelde, kwam er formeel een einde aan dat Parlement van Mechelen. In de praktijk kwam het erop neer dat dit juridisch orgaan ambulant werd en in verschillende steden, vooral in de zuidelijke Nederlanden, zitting hield om er zijn werk te kunnen voortzetten. Daarin kwam in 1504 verandering in die zin dat Karels kleinzoon Filips de Schone besloot om het Parlement herop te richten, maar nu onder de naam van Grote Raad.

Toen het Parlement in 1473 naar Mechelen kwam, werd als zetel van deze instelling het Schepenhuis op de huidige Schoenmarkt gekozen. Tot dan toe had het stadsbestuur er zijn onderkomen gevonden. De schepenen verhuisden naar de overkant, naar het huis De Beyaert. Een van de meest vooraanstaande leden van de nieuwe Grote Raad was Hiëronymus van Busleyden.

Een zwart wit scan van een architecturale tekening van de gevel van een stadspaleis. _{Rombout II Keldermans (toeschr.) Origineel plan van het Paleis van de Grote Raad (perkament, ca. 1525), Hof van Busleyden, inv.nr. G0003}

Maar zoals zo vaak gebeurt, na enige tijd werd het Schepenhuis te klein bevonden om de Grote Raad in staat te stellen er naar behoren de zaken te kunnen behandelen die het voorgeschoteld kreeg. Rombout II Keldermans (ca. 1460-1531) kreeg opdracht om een ontwerp te tekenen voor een nieuw onderkomen. Met de bouw ervan werd begonnen in 1526 op de plaats waar een deel van de lakenhal was afgebroken. Het werk vlotte niet echt en in 1547 werd besloten de werkzaamheden te staken. Het Paleis van de Grote Raad was niet af. Pas in 1616 verliet de Grote Raad het Schepenhuis en verhuisde naar het paleis van Margareta van Oostenrijk, het zogenaamde Hof van Savoye.

Wat gebeurde er na 1547 met het onvoltooide bouwwerk? Particulieren betrokken de galerij van het in aanbouw zijnde paleis als hun woning en kleine neringdoenden vestigden er winkeltjes. De ruimte die beschikbaar kwam moest immers op een of andere manier benut worden. Die situatie bleef zo tot het eind van de negentiende eeuw. In 1889 kwam de latere Mechelse stadsbouwmeester Philippe Van Boxmeer (1863-1955) met het idee om een nieuw stadhuis te bouwen naar de oorspronkelijke plannen van Keldermans.

Een historische zwart wit foto van de Grote Markt in Mechelen.

_{Zicht op de gebouwen die op de plaats stonden van de huidige Keldermansvleugel. Als vijfde, gerekend vanaf de Grote Markt, de uit 1765 daterende rococogevel van het huidige pand In den Boer à la mode, die in 1904 werd afgebroken en in 1905 op de hoek van de Grote Markt werd heropgebouwd. (Foto: Stadsarchief Mechelen, Verzameling Berlemont, B22_38; met dank aan Rogier Chorus)}

In 1897 werd aan deze plannen concreet vormgegeven, echter niet het stadhuis maar het postkantoor zou erin worden ondergebracht. Tussen 1900 en 1911 werd aan dit plan uitvoering gegeven. Een stille wens van Van Boxmeer kwam trouwens uit: hij had altijd al gehoopt dat de Keldermansvleugel als stadhuis zou gaan dienen en omdat de posterijen deze toevoeging aan de Lakenhal ongeschikt oordeelden voor hun werkzaamheden, kon de stad inderdaad zijn intrek nemen in dit gebouw. Men verhuisde van De Beyaert naar de andere zijde van de Grote Markt en de post kreeg in dat laatste pand een nieuwe stek. Tot op heden is het als zodanig in gebruik.

Keldermans’ ontwerptekening van het Paleis van de Grote Raad is bewaard gebleven en maakt nu deel uit van de tentoonstelling Gothic by Design: The Dawn of Architectural Draftmanship in het New Yorkse “Metropolitan Museum of Art”, die op 16 april opende en daar nog tot 19 juli van dit jaar loopt. Deze tekening is een van de oudste, zo niet het oudste, architecturale ontwerp van een gebouw in de Nederlanden dat bedoeld was om in de zestiende eeuw gerealiseerd te worden.

De familie Keldermans, afkomstig uit Mechelen, heeft generaties lang een stempel gedrukt op bouwactiviteiten in de Nederlanden. Niet alleen zijn de Romboutstoren, het Hof van Busleyden en het Hof van Cortenbach realisaties van telgen uit dit geslacht. We vinden hun werk onder andere ook in Hoogstraten, Middelburg, Veere en andere steden, met name in de Zuidelijke Nederlanden. Verder waren zij betrokken bij de bouw van de Leuvense Sint-Pieterskerk en de kerk van Sint-Bavo in Haarlem.

Na Washington, Gent en New York

Helaas bevindt de ontwerptekening van Rombout II Keldermans zich, door een te grote hoeveelheid licht waaraan zij in het verleden werd blootgesteld, in een slechte staat zodat bezoekers aan het Hof van Busleyden haar voorlopig niet kunnen bewonderen. Later zal die kans er wel zijn, ofwel in het museum ofwel in Depot Rato. Maria Faydherbe’s beeldje kan men in het museum, evenals de nieuwe aanwinst van deze Mechelse kunstenares, later dit jaar wel bewonderen.

Wim Hüsken

Literatuur

Jozefien Feyaerts, “Philippe Van Boxmeer (1863-1955), stadsbouwmeester van Mechelen van 1893 tot 1913”, in Handelingen van de Koninklijke Kring voor Oudheidkunde, Letteren en Kunst van Mechelen 117 (2013), blz. 131-191.
Eliane Van den Ende, “Maria Faydherbe, de 17e-eeuwse zelfbewuste Mechelse beeldhouwster”, in Historiek, 27 augustus 2024 (https://historiek.net/maria-faydherbe-de-17e-eeuwse-zelfbewuste-mechelse-beeldhouwster/158374/)
François Van der Jeught, “Beeldhouwster Maria Faydherbe (1611-1643). Nieuwe biografische gegevens op grond van onontgonnen archiefmateriaal”, in Handelingen van de Koninklijke Kring voor Oudheidkunde, Letteren en Kunst van Mechelen 128 (2024), blz. 29-40.

Uitnodiging

Zaterdag 2 mei - Meiklokjes beiaardconcert

Kom mee de start van onze jaarlijkse reeks beiaardconcerten vieren. Op dit openingsconcert wordt je getrakteerd op een intiem en gevarieerd programma: van jazz-evergreens en klassiek werk van Mozart en Bach tot vrolijke vierhandige muziek. Een sfeervol muzikaal moment om samen van te genieten! We spreken af in de museumtuin om 13.15 uur. Een heerlijk drankje van de koffiebar mag natuurlijk niet ontbreken. Deze sociale activiteit is de perfecte gelegenheid voor oude én nieuwe vrienden om elkaar beter te leren kennen. Ben jij er ook bij?

Een persoon in blauw hemd heft de vuisten op om op de houten toetsen van de beiaard te spelen.

Algemene vergadering & receptie

Voor de zomervakantie van start gaat, komen we nog eens samen in het museum: op zondag 28 juni houden we onze algemene vergadering van de Vrienden van Hof van Busleyden vzw. Dit combineren we met een kleine receptie om de komst van een belangrijke gast te eren: het portret van de Habsburgse prinses, waar wij als vrienden hebben bijgedragen aan de aankoop.

Een uitnodiging met de agenda van de vergadering en alle praktische info volgt later.

Terugblik

Het Habsburgs prinsesje

In onze nieuwsbrief 39 van september 2025 berichtten wij over het schilderijtje van een Habsburgs prinsesje dat in bezit van ons museum was gekomen. Wij namen toen aan dat dit portret, geschilderd door de ‘Meester van de Magdalenalegende’, Maria van Hongarije, de derde zus van Karel V, voorstelde.

Een portret van een klein meisje met wit kapje en rode fluwelen jurk. _{Portret van Habsburgse prinses, door Meester van de Magdalenalegende, collectie Museum Hof van Busleyden, artinflanders.be, foto Cedric Verhelst, public domain.}

Maar de wetenschap van de kunsthistorie is nog niet zover. Dat legde Hannah Iterbeke, curator Oude Kunst van ons museum, op 28 februari uit aan de Vrienden van het Hof van Busleyden.

Zij vertelde dat er weinig bekend is over de maker van het portretje. Max Friedländer, een groot kunstkenner uit het begin van de twintigste eeuw, gaf hem de naam ‘Meester van de Magdalenalegende’ omdat zijn schildershand terug te vinden is in een drieluik van die naam dat nu te zien is in het Philadelphia Museum of Art. Hannah legde ons vervolgens uit dat portretjes als die van het prinsesje gebruikt werden voor de huwelijkspolitiek van de Habsburgers. Voor hen gold de slagzin Bella gerant alii, tu felix Austria nube: laat anderen oorlog voeren – jij, gelukkig Oostenrijk, huwt. Zo konden zij de Nederlanden, Hongarije en Spanje aan hun rijk toevoegen. De portretjes dienden dus om interessante partijen te vinden voor de zusjes van Karel en daarbij was (erg) jong zijn geen bezwaar.

Het is bijna zeker dat het besproken portretje een van de zusjes van Karel V uitbeeldt. Het gaat in elk geval om een meisje met een slabbetje, dat niet ouder dan twee jaar is. Als het de latere Maria van Hongarije (* september 1505) is dan dateert het schilderij van 1507. Maar het kan even goed haar oudere zus Isabella (* juli 1501) zijn, die later koningin van Denemarken zou worden en dan dateert het schilderij van 1503. Hannah besprak met ons alle elementen die dit vraagstuk zouden kunnen ontwarren, zoals de leeftijd van het hout waarop het portretje is geschilderd, de gebruikte verf, de afgebeelde kleding en de rammelaar / bijtring die om haar hals hangt. Maar de conclusie was: we weten het niet. Het mysterie blijft dus bestaan. Wij luisterden begeesterd naar Hannahs verhaal dat bijna een detective leek! Met veel dank, natuurlijk.

De Bourgondische handschriften in het KBR-museum

Op 16 april maakten de Vrienden een uitstapje naar Brussel, waar we het jongste van de vele musea in onze hoofdstad bezochten. Het KBR-museum, dat onderdeel is van de Koninklijke Bibliotheek op de Kunstberg, is geopend in 2020, moest worden aangepast, en ging vorig jaar definitief open.

Voor de vijftien vrienden (het maximum aantal dat het KBR als groep kon bezoeken) was dit bezoek een primeur.

Een groep glimlachende mensen staan voor een gebouw met de woorden 'entrée ingang' boven een deur. _{Het (bijna complete) gezelschap, voor de affiche van Bart Van Loo}

Wat werden we beloond voor die treinreis naar Brussel-Centraal! De curator zelf van het KBR, mevrouw Ann Kelders is een topexpert als het gaat om middeleeuwse handschriften en bovendien een uitstekende gids die ons met heldere stem uitlegde wat er zoal te zien was.

Dat was véél: de kern van de handschriften in de KBR bevat driehonderd boeken uit de oude Librije van de Bourgondiërs, opgezet door Philips de Goede. Daarnaast is de boekerij opgenomen die ‘onze’ Margaretha van Oostenrijk in Mechelen had bijeengebracht.

Ann vertelde dat deze verzameling eeuwenlang was ondergebracht in het iets verder gelegen Paleis op de Coudenberg, dat in de achttiende eeuw afbrandde. De boeken werden gelukkig gered – ze kwamen terecht in de kluizen van de Koninklijke Bibliotheek. Het geval wil dat die KB gebouwd is op de plek waar het paleis stond van de Nassaus, in de vijftiende en zestiende eeuw hovelingen van de Habsburgers. Het enige restant van dit paleis, de Nassaukapel, is de centrale ruimte van het huidige museum. Wij konden er de mooie polyfone (meerstemmige) muziek beluisteren van Vlaamse componisten, die in de Bourgondische jaren letterlijk toonaangevend waren.

Ann gaf ook een toelichting op het parcours ‘In de voetsporen van …’, dat met hulp van Bart Van Loo is uitgezet in het KBR. Daar zagen wij de handschriften, vaak verlucht met prachtige miniaturen. Zij verhaalden van zaken die de vorsten uit die tijd aanspraken, zoals het beleg van Troje en de daden van Alexander de Grote, maar ook getijdenboeken, brevieren en liedboeken.

Een rijkelijk versierde manuscript pagina waar twee vrouwen met een rad worden afgebeeld. _{Het getijdenboek van Margareta © KBR}

Van die liedboeken had Margaretha een mooie collectie aangelegd. Op één ervan is zij afgebeeld met een rad van fortuin. Als weduwe van drie vorsten had zij haar portie leed wel gehad, en zo kwam zij tot haar devies Fortune, infortune, fort une’.

Wij kregen ook te zien, hoe de boeken werden geproduceerd, te beginnen met het perkament van kalfs- of geitenhuiden. Een monnikenwerk was het schrijven met de ganzenpen en voor de miniaturen (vaak hoofdletters en de bladranden) waren specialisten werkzaam. Alles werd beeldend toegelicht en wij konden ook Margaretha’s lievelingsmuziek horen in een akoestisch zaaltje.

Twee mensen kijken aandachtig naar een vrouw met bril die aan het praten is.

_{Ann Kelders met Mars en Eddy, foto - Lieve Geivaerts}

Namens ons allen bedankte onze voorzitter Ann voor haar boeiende rondleiding en nog vol van de vele opgedane indrukken reisden wij terug naar de Dijlestad, met dank aan onze organisator Mars!

Rogier Chorus

Nieuws van het museum

Zoals elk jaar opende het museum de deuren voor Erfgoeddag, dit jaar met het thema Ha ha humor. Er was een satirische speurtocht voor volwassenen, een luisterverhaal en knutselhoek voor families en een komisch beiaardspel. Erfgoeddag viel dit jaar samen met de laatste dag van de expo Rik Wouters & Nel. Geen wonder dat we een prachtige opkomst van meer dan 850 bezoekers hadden! Ook Depot Rato mocht op belangstelling rekenen met meer dan 300 bezoekers.

Met spijt in het hart nemen we (tijdelijk) afscheid van De Rode Gordijnen. Dit kunstwerk reist nu naar Antwerpen voor de expo Zingend Rood in het KMSKA. Daarna zal het meesterwerk van Wouters te zien zijn in het Kunstuur. Maar we blijven niet bij de pakken zitten. Achter de schermen zijn we al druk bezig aan de volgende expo: Bourgondisch Tafelen. Als Vrienden krijgen jullie natuurlijk een bezichtiging vooraf. Houd deze nieuwsbrieven dus goed in de gaten. Dit najaar lichten we alvast een tipje van de sluier, exclusief voor leden van de vrienden van het museum.

Sentomus bevraging

Twee mensen wandelen in een museumzaal en kijken naar een monumentaal wandtapijt.

We hechten ook veel waarde aan je mening als Vriend. Daarom vragen we graag om deel te nemen aan de Sentomus-bevraging. Die maakt deel uit van een groot Europees publieksonderzoek over musea. Naast jouw inzichten draag je ook iets heel concreet bij: per ingevulde enquête red je 1m² bedreigd regenwoud. De bevraging neemt een tiental minuten in beslag, en je maakt kans op een reis!

Ik geef mijn mening

Nog meer vriendennieuws lezen? Duik het archief in: