hofvanbusleyden_copyrighttourismmechelen.jpg

Een belasting op idioten?

Een belasting op idioten? De loterij in de Nederlanden tussen 1440 en 1600
Donderdag 14 maart 2019
20.00u - Zaal Dodoens (Museum Hof van Busleyden)
 
kelkIn de 15e en 16e eeuw raakten steeds meer overheden, kooplieden, financiers en ambachtslieden in financiële problemen. Bestaande oplossingen om hun schulden te delgen volstonden niet meer. Op zoek naar een creatieve oplossing organiseerde de Brugse overheid rond 1440 de eerste loterij in de Nederlanden: deelnemers legden een kleine som geld in en hoopten een grote prijs te winnen. Deze simpele formule werd al gauw razend populair en verspreidde zich als een olievlek over de Nederlanden. Hoewel de Nederlanden niet de uitvinder van de loterij waren – de Italiaanse stad Genua startte ermee in 1374 – kende het fenomeen hier toch de meest spectaculaire
en vroege ontwikkeling.
 
Ook in Mechelen werden heel wat loterijen georganiseerd met een grote variëteit aan prijzen. Het fenomeen gaf zelfs aanleiding tot een nieuw literair genre: de loterijprose, versjes van individuele lotenkopers die voorgelezen werden tijdens de trekking. Die trekking werd overigens steeds meer een stedelijk spektakel.
 
De morele ambiguïteit rond loterijen riep uiteraard vragen op. Heiligde het doel de middelen? Was het omwille van liefdadigheid, de aanleg van infrastructuur of de betaling van schulden geoorloofd om geld te ontfutselen aan burgers, die misschien beter zouden sparen? Op tijd en stond kwam er een tijdelijk verbod op loterijen en aan het einde van de 16e en het begin van de 17e eeuw kwam het tot een complete stilstand, zowel in de katholieke Zuidelijke Nederlanden als in de protestantse Republiek in het noorden. Ook toen al wezen verschillende moralisten op de dubieuze natuur van kansspelen: is het geen vrijwillige belasting op mensen die geen kaas gegeten hebben van kansrekening?
 
 
Jeroen Puttevils is professor laatmiddeleeuwse geschiedenis aan het Centrum voor Stadsgeschiedenis van de Universiteit Antwerpen. Hij doet onderzoek op het snijpunt van cultuur- en economische geschiedenis en meer specifiek over verwachtingen en toekomstvisies en hun rol bij de beslissingen die mensen in de late middeleeuwen en de vroegmoderne periode namen. Ook de praktijken van kooplieden en financiers en (uiteraard) de geschiedenis van loterijen in de Nederlanden en Europa neemt hij onder de loep. Over de geschiedenis van de loterij schrijft Jeroen Puttevils ook een blog: lokroepvanvrouwefortuin.wordpress.com